🇳🇿ตรวจงานแบบสร้างสรรค์อย่างนิวซีแลนด์: บทเรียนการตรวจสอบระบบป้องกันน้ำท่วม Blue-Green Projects ของ Auckland Council

 

            น้ำท่วมใหญ่ไม่ได้ทิ้งไว้เพียงร่องรอยของความเสียหาย แต่ยังทิ้งคำถามสำคัญต่อรัฐว่า หลังภัยพิบัติผ่านพ้นไปแล้ว... เงินสาธารณะที่ใช้เพื่อฟื้นฟูและป้องกันภัยในอนาคต ถูกใช้ “เร็วพอ” “ดีพอ” และ “คุ้มค่าพอ” หรือไม่ กรณีของ Auckland Council ในนิวซีแลนด์เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจ เพราะหลังเหตุการณ์น้ำท่วมรุนแรงในเดือนมกราคม–กุมภาพันธ์ 2023 สภาเมืองโอ๊คแลนด์ได้จัดทำโครงการระยะ 10 ปี ชื่อ Making Space for Water วงเงิน 760 ล้านดอลลาร์นิวซีแลนด์ เพื่อช่วยลดความเสี่ยงน้ำท่วมในพื้นที่ Auckland  หนึ่งในแนวทางสำคัญของโครงการนี้ คือการพัฒนา blue-green networks หรือเครือข่ายพื้นที่น้ำและพื้นที่สีเขียว เพื่อช่วยระบายน้ำในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม เช่น การขยายหรือขุดลำธารให้ลึกขึ้น การปรับปรุงสะพาน ท่อระบายน้ำ ตลิ่ง และสวนสาธารณะ Office of the Auditor-General New Zealand (OAG) จึงเข้าตรวจสอบโครงการแรก ๆ ภายใต้แผนนี้ โดยมุ่งดูว่า Auckland Council วางระบบจัดซื้อจัดจ้าง บริหารสัญญา ควบคุมต้นทุน และติดตามผลลัพธ์ได้เหมาะสมหรือไม่ เพราะ “การเริ่มต้นที่ดี” จะช่วยให้โครงการขนาดใหญ่ทั้งแผนเดินต่อไปอย่างมีวินัย

            โครงการที่ถูกตรวจสอบมี 2 แห่ง คือ Harania Creek Project และ Te Ararata Creek Project ในพื้นที่ Māngere ทั้งสองโครงการใช้งบประมาณรวม 53 ล้านดอลลาร์นิวซีแลนด์ และได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐบาลกลางร้อยละ 62 ส่วนที่เหลือร้อยละ 38 เป็นงบของ Council ความสำคัญของโครงการไม่ได้อยู่ที่มูลค่างบประมาณเท่านั้น แต่อยู่ที่ชีวิตและความปลอดภัยของประชาชน เพราะโครงการนี้ออกแบบมาเพื่อลดความเสี่ยงน้ำท่วมให้กับทรัพย์สินประมาณ 376 แห่ง โดยในจำนวนนี้มี 56 แห่งที่ถูกประเมินว่ามีความเสี่ยงต่อชีวิตในระดับที่ยอมรับไม่ได้ ในมุมของ Auditor นี่คือโจทย์คลาสสิกของการตรวจสอบผลสัมฤทธิ์และความคุ้มค่า กล่าวคือ รัฐจำเป็นต้องทำเร็ว เพราะประชาชนรอไม่ได้ แต่ความเร่งด่วนต้องไม่ทำให้มาตรฐานด้าน procurement, contract management และ governance ถูกลดทอนลง

            ผลการตรวจ พบว่า Auckland Council เริ่มต้นได้ค่อนข้างดี โดย Auditor-General เห็นว่า Council ให้ความสำคัญกับ value for money อย่างต่อเนื่อง และพยายามถ่วงดุลระหว่างความเร่งด่วนของโครงการกับการควบคุมต้นทุนและความเสี่ยง ด้านการจัดซื้อจัดจ้าง Council ใช้วิธีคัดเลือกผู้รับจ้างโดยตรงจาก panel supplier ที่มีอยู่เดิม เนื่องจากโครงการมีความเร่งด่วนและต้องดำเนินการให้ทันกรอบเวลางบประมาณจากรัฐบาลกลาง รายงานระบุว่าวิธีนี้สอดคล้องกับข้อตกลงของ panel และหลัก Government Procurement Rules

            สิ่งที่น่าสนใจคือ Council ไม่ได้ใช้ panel supplier แล้วปล่อยให้ต้นทุนไหลไปตามสถานการณ์ แต่กำหนด affordability threshold หรือเพดานงบประมาณ ใช้ open-book pricing และให้ผู้เชี่ยวชาญอิสระตรวจสอบและเทียบเคียงราคาของผู้รับจ้างกับตลาด อีกบทเรียนหนึ่งคือการใช้ Early Contractor Involvement: ECI โดยนำผู้รับจ้างเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่ช่วงออกแบบ เพื่อช่วยให้แบบก่อสร้างมีความเป็นไปได้จริง เข้าใจข้อจำกัดทางเทคนิค และประมาณราคาก่อนทำสัญญาก่อสร้างได้แม่นยำขึ้น

            ด้านการบริหารสัญญา Council มีระบบติดตามข้อมูลหลายชั้น ทั้งระบบกลางสำหรับต้นทุนและกำหนดเวลา ระบบประเมิน performance ของผู้รับจ้าง และ portal สำหรับติดตามผลด้านความยั่งยืน เช่น การลดของเสีย การลดคาร์บอน และ commitment ด้านความหลากหลาย อย่างไรก็ตาม รายงานไม่ได้มองทุกอย่างในแง่บวกเพียงด้านเดียว Internal audit ปี 2024 พบ จุดอ่อนด้าน governance เช่น บทบาทที่ยังไม่ชัดเจน ช่องว่างในการบันทึกการตัดสินใจช่วงต้น และการขาด governance framework ระดับ Council-wide ในระยะแรก ประเด็นนี้เป็นบทเรียนสำคัญสำหรับหน่วยงานรัฐทุกแห่งว่า โครงการเร่งด่วนหลังภัยพิบัติต้องมี governance ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่รอให้โครงการเดินไปแล้วจึงค่อยจัดระบบ เพราะเมื่อเงินจำนวนมาก เวลาเร่งรัด และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องหลายฝ่ายมารวมกัน ความไม่ชัดเจนเพียงเล็กน้อยอาจกลายเป็นความเสี่ยงใหญ่ได้

            ข้อเสนอของ Auditor-General จึงเน้นให้ Council ต้องรักษา value for money ตลอดวงจรโครงการ บันทึกเหตุผลการตัดสินใจให้ชัดเจน เสริม governance framework รวบรวมข้อมูลสำคัญให้ผู้บริหารเห็นภาพรวมเดียวกัน และจัดทำ benefits realisation plan เพื่อพิสูจน์ภายหลังว่าโครงการลดความเสี่ยงน้ำท่วมได้จริง

            บทเรียนจาก Auckland ไม่ใช่เพียงเรื่องการป้องกันน้ำท่วม แต่คือบทเรียนของการตรวจเงินแผ่นดินในยุค climate risk ที่ Auditor ต้องมองไกลกว่าคำถามว่า “สร้างเสร็จหรือไม่” ไปสู่คำถามที่ลึกกว่า คือ “เงินสาธารณะช่วยลดความเสี่ยงให้ประชาชนได้จริงหรือไม่ และระบบรัฐเรียนรู้อะไรเพื่อรับมือภัยพิบัติครั้งต่อไป”

 

บทความโดย ดร.สุทธิ สุนทรานุรักษ์ 18 พ.ค.2569

 

📘ผู้สนใจโปรดดู Office of the Auditor-General New Zealand. Auckland Council’s blue-green projects: Flood protection and value for money. May 2026.